धरान : कवि करुणा राईको काव्यकृति ‘रसिया राग’ शनिबार लोकार्पण गरिएको छ । पुस्तक विमोचन कार्यक्रममा बोल्दै अग्रज कवि बम देवानले राईका कवितामा गाउँले जीवनका विविध आयामलाई जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गरिएको धारणा राखे । त्यस क्रममा उनले रसिया रागबारे पनि प्रस्ट्याएका थिए । ‘असारको रसिलो मौसममा धान रोपाइँ गर्दा गाइने असारे भाका नै रसिया राग हो’, कार्यक्रमका प्रमुख अतिथिसमेत रहेका कवि देवानले भने, ‘करुणाका कविताहरू रसिया रागजत्तिकै मधूर र रसमय छन् ।’ कार्यक्रममा कवि राईको काव्यकृतिमा भएका कविताबारे कवि मनु मन्जिलले पनि चर्चा गरेका थिए । सर्जक राईका कविताहर
जिब्रो सुरुमै थियो रौँ पछि उम्रेको हो,सग्लै थियो पहिले पछि घुङ्ग्रेको हो ।। सबैले मनपराएकै हुन् सुरु सुरुमातिम्रै कारण सबै सबै बिग्रेको हो ।। बादल लागेर ढपक्क छोपिए पछिपानी परेरै त आकाश उघ्रेको हो ।। अनौठो पनि के मान्नु रमिता न होमादल बजाउनै ऊ उता घुस्रेको हो ।। गीत जे पनि गाई दिन्छन् बजारमा,डाका भएरै रत्नाकार सुध्रेको हो ।।
सरकारले कर बढायो, बैंकले ब्याज पेट्रोल डिजेलको भाउले आकाश चुमो,व्यापारीले धितोमा लिएको ऋणले दिन– दिनै ब्यापार डुबायो अनि घर उठायो ।। घरमा राख्न धितोको लागि जग्गा थिएन, आमाको कानमा सुन थिएन, धितो राख्नकानिम्ति केही थिएन, व्यवसाय गर्न लगानी भएन, काम गर्न कुनै ठाउँ भएन अनि घर उठायो ।। बैंकले ब्याजदर दिन प्रतिदिन वृद्धि गर्यो,देशमा अर्थतन्त्रको मन्दी छायो आयात वस्तु भन्दा नियातीत वस्तु दिन प्रतिदिन वृद्धि भयो, धितोले परिवार सकायो अनि घर उठायो ।। देशमा राजनीतिक चलखेल भयो, हुनेले महल ठडाए, कार चलाए, महँगा रेस्टुरेन्ट हल्लाए, नहुनेले राहदानी हातमा बोकी मामुली भै खाडी कोचो अनि घर उठायो
प्रारम्भ / अहिले साहित्यमा नयाँ–नयाँ चिन्तन र विचारहरूले प्रवेश पाएका छन् । सभ्यता, संस्कृति, साहित्य र समालोचनामा उत्तरआधुनिकता मात्र होइन, पाश्चात्य जगत्मा उत्तर उत्तरआधुनिकताबारे पनि चर्चा–परिचर्चा सुरु भइसकेको छ । पछिल्ला केही दशकमा समालोचनामा लैङ्गिक समालोचना, पर्यावरणीय समालोचना, जनजातीय समालोचना जस्ता विविध क्षेत्रहरू देखिएका छन् । साहित्यमा प्रवेश पाएको जनजातीय चेतना पनि यस्तै एउटा नवीन चिन्तन हो । यस्ता साहित्यमा विषय, घटना, प्रसङ्ग र परिवेशलाई जनजातीय दृष्टिबाट हेरिएको हुन्छ । साहित्यमा यो प्रयोग र हेराइ यहाँ मात्र होइन, संसारभरि नै चलेको छ । यस्ता साहि
धरान / प्रदेश १ को आदिवासी जाति समुदायका भाषा, संस्कृतिको स्थिति र अवस्थाको समीक्षा गर्न धरानमा प्रादेशिक भाषा, संस्कृति सङ्गोष्ठी गरिएको छ । नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय राष्ट्रिय सांस्कृतिक अध्ययन केन्द्र दाङ र प्राडा टंकप्रसाद न्यौपाने अध्ययन अनुसन्धान केन्द्र धरानको आयोजनामा गोष्टी भएको हो । गोष्टीमा भाषा तथा संस्कृतिका विषयमा ८ जनाले कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए । प्रदेश १ का खानेपानी, सिँचाई तथा उर्जामन्त्री तिलकुमार मेन्याङबोले उद्घाटन गरेको गोष्टीमा पहिलो सत्रमा प्रदेश १ को जाति भाषा र स्कृतिको विषयमा प्राडा माधवप्रसाद पोखरेल, देवान जाति संस्कृति र भाषाका विषयमा प्राडां टंकप्रसाद न्यौप
देशभक्त विकसित देश ,समृद्ध नेपाल खोज्छमान्छे आफ्नै देशमा यसरी पनि काल खोज्छ ।। यो सरकार चोर्न लुट्न जताततै प्वाल खोज्छ देश सिमामा मेची महाकाली पर्खाल खोज्छ ।। यो ज्यानलाई उसको खोज यस्तो छ महोदयजस्तो बिरामी हुँदा मान्छे अस्पताल खोज्छ ।। यी आँखाहरू को भाषा कसले बुझ्ने खै यहाँजवाफ नआउँदापनि कहिल्यै सवाल खोज्छ ।। फाइदामा एकछिन मिले भन्दैमा भ्रममा नपरौँपछि गौले गौकै ,बाख्राले बाख्राकै बगाल खोज्छ ।।
धरान/राष्ट्रव्यापी कविता प्रतियोगितामा एस.आर.दुवाडीले प्रथम स्थान हासिल गरेका छन् । दुवाडीको राष्ट्रियता खातिर शीर्षकको कविता सर्वोत्कृष्ट भएको हो । कविशिरोमणि लेखनाथ पौड्यालको १३९ औं जन्मजयन्तीका अवसरमा भएको प्रतियोगितामा गोरखा घर भएका तनहुँको देवघाटमा रहेको महेश संस्कृत गुरुकुलमा अध्ययनरत कवि दुवाडीको कविता प्रथम चरणबाट छानिएका १५ वटा कवितालाई जितेर सर्वप्रथम भएको हो । त्यसै गरी ललितपुरका नवराज आचार्यको फोन संवाद कविता द्वितीय, धरानका कवि तीर्थराज विश्वकर्माको खबर शीर्षकको कविता तृतीय र काभ्रेपलान्चोककी कवि अनिता धितालको फूलको अनुरोध कविताले सान्त्वना स्थान प्राप्त गरेको थियो । विजयी कवि
समाज म त भरखर जन्मिएको बालक मलाई के थाहा तिमीले दिएको उपनाम बालिका र बालकमैले आफ्नो विशेषता आफैँ बताउन पाएको छैन समाजतिमीले त घर गरिखाने र त अर्काको घर जाने भनी दबाईसक्यौ समाज । समाज परिवर्तनको कुरा गर्छौ रे तिमीअनि छोरी जन्मदा नाक खुम्च्याउने रे पनि तिमीबलवान र कमजोरीको उपनाम दिने रे पनि तिमी अझै शिक्षित भएतापनि अशिक्षित जस्तो व्यवहार गर्ने तिमी ।। तिम्रै कारण म जस्ता कयौँ शक्ति कमजोरीमा परिणत भए कत्ति कत्ति त हिंसामा परी असह्य भई मृतक बनेउदाहरण निर्मला पन्तको अझै चुपचाप तिमीअब त बाटो हिंसाको अन्त्य गरिदेउन तिमी ।। सही असह्य भयो भनी रुदै छिन् उनीसमानताको बाटो खोलिदेउ भनी खसाल्दै छिन् आँशु
धरान / यस वर्षको पहिचान पुरस्कार अनुसन्धानमूलक कृति ‘सिरिजङ्गा, फाल्गुनन्द र इमानसिंह चेम्जोङका लेखोट’ र ‘गुरु’ उपन्यासलाई संयुक्त रूपमा प्रदान गरिने भएको छ । २०७८÷२०७९ को पहिचान पुरस्कार यी दुई कृतिलाई प्रदान गरिने पहिचान पुरस्कार कोषले शनिबार विज्ञप्तिमार्फत् जनाएको हो । ‘सिरिजङ्गा, फाल्गुनन्द र इमानसिंह चेम्जोङका लेखोट’ अर्जुनबाबु माबुहाङ र अमित थेबे मिहाङले सङ्कलन र सम्पादन गरेको कृति हो भने ‘गुरु’ कविता राईको कृति हो । तेह्रथुमको लालीगुराँस नगरपालिकाका नगर प्रमुखसमेत रहेका माबुहाङ लिम्बू जातिका विषयमा खोज–अनुसन्धान गर्छन्
म सानै थिएँ । आमाले मेरा दुबै कान छेडी सुनका मुन्द्री बनाएर लगाइ दिनु भएको थियो । कानमा सुनका मुन्द्री लगाउँने त्यसबेलाको त्यस गाउँभरिको फुच्चे सायद मै मात्र थिएँ । यद्यपी म सुनको महन्व बुझ्ने भइसकेको थिइँन । एक दिन सुनको महन्व बुझ्ने मेरा आफन्तले मलाई फकाइफुल्याइ मेरा कानका ती मुन्द्री फकालेर लगे । मैले नदिन खोज्दा पनि केही चलेन । बेलुका आमाले मेरा कानमा मुन्द्री नदेखेपछि मलाई तेरा कानका मुन्द्री खोई नानी ? भनेर आश्चर्य चकित मुद्रामा मेरा कान छाम्दै सोध्नुभयो । मैले पहिले त हराए भनेर टारेँ । तर आमाले बिश्वासै गर्नु भएन । कसरी हराए ? कहाँ हराए ? कसले लग्यो ? भन् त नानी भनेर फकाउँन थाल्नु भयो
